Kiedy należy opracować dokument zabezpieczenia przed wybuchem?

Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem (DZPW) jest wymagany w miejscach pracy, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa złożona z palnych gazów, par cieczy, mgieł lub pyłów. Dokument powinien opisywać występujące zagrożenia, wyniki oceny ryzyka oraz zastosowane rozwiązania techniczne i organizacyjne służące ochronie pracowników.

DZPW należy przygotować przed udostępnieniem zagrożonego miejsca pracy. Nie oznacza to jednak, że analizę ryzyka wybuchu można pozostawić na koniec inwestycji. Klasyfikację stref, ocenę ryzyka i koncepcję ochrony przeciwwybuchowej warto opracować już podczas projektowania obiektu lub instalacji.

Czym jest Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem?

Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem jest opracowaniem przedstawiającym sposób zarządzania ryzykiem wynikającym z możliwości wystąpienia atmosfery wybuchowej w miejscu pracy. Powinien odzwierciedlać rzeczywiste warunki panujące w obiekcie oraz stosowane środki ochronne.

DZPW zawiera w szczególności:

• identyfikację miejsc, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa,
• wykaz i klasyfikację przestrzeni zagrożonych wybuchem,
• informacje o przeprowadzonej ocenie ryzyka wybuchu,
• opis technicznych i organizacyjnych środków ochrony,
• zasady bezpiecznego wykonywania pracy w przestrzeniach zagrożonych,
• informacje dotyczące koordynacji działań, jeżeli w jednym miejscu pracują osoby zatrudnione przez różnych pracodawców.

Dokument stanowi potwierdzenie, że zagrożenia zostały rozpoznane i ocenione, a pracodawca zastosował rozwiązania służące ograniczeniu ryzyka wybuchu i jego skutków.

Z jakich przepisów wynika obowiązek opracowania DZPW?

Obowiązek przygotowania dokumentu wynika z Rozporządzenia Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 roku w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej.

Przepisy zobowiązują pracodawcę do przeprowadzenia kompleksowej oceny ryzyka związanego z możliwością wystąpienia atmosfery wybuchowej oraz przygotowania DZPW przed rozpoczęciem pracy w zagrożonej przestrzeni.

Wymagania dotyczące urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych są powiązane również z regulacjami ATEX. Prawidłowa ochrona przeciwwybuchowa wymaga uwzględnienia zarówno bezpieczeństwa miejsca pracy, jak i właściwego doboru urządzeń.

Kiedy należy opracować Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem?

DZPW należy przygotować przed udostępnieniem miejsca pracy, w którym może wystąpić atmosfera wybuchowa. Dotyczy to nie tylko dużych instalacji przemysłowych, ale także mniejszych stanowisk i pomieszczeń, jeżeli są w nich wykorzystywane palne substancje mogące utworzyć mieszaninę wybuchową z powietrzem.

Opracowanie dokumentu może być wymagane między innymi dla:

• instalacji wykorzystujących palne gazy lub ciecze,
• procesów powodujących powstawanie palnych pyłów,
• magazynów i stanowisk składowania butli z gazami,
• laboratoriów wykorzystujących substancje palne,
• lakierni, mieszalni i stanowisk przelewania cieczy,
• instalacji odpylania i transportu materiałów sypkich,
• magazynów paliw oraz wybranych instalacji energetycznych.

Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy. Sam niewielki rozmiar instalacji lub krótki czas wykonywania pracy nie wykluczają obowiązku przygotowania dokumentacji.

Czy DZPW jest wymagany, jeśli nie wyznaczono stref zagrożenia wybuchem?

Brak sklasyfikowanej strefy nie zawsze oznacza, że Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem nie jest potrzebny. Może się zdarzyć, że atmosfera wybuchowa nie występuje w warunkach normalnej pracy właśnie dzięki zastosowaniu określonych środków bezpieczeństwa, np. odpowiednio wydajnej wentylacji.

W takiej sytuacji należy wykazać, jakie zagrożenie występowałoby bez zastosowanego rozwiązania oraz dlaczego dany środek skutecznie zapobiega powstawaniu atmosfery wybuchowej. Trzeba również uwzględnić możliwość awarii, wyłączenia albo niewystarczającej skuteczności zabezpieczenia.

Dlatego obowiązek przygotowania DZPW powinien wynikać z rzetelnej identyfikacji zagrożeń, a nie wyłącznie z informacji o tym, czy w zakładzie formalnie wyznaczono strefy EX.

Jakie analizy są potrzebne do przygotowania DZPW?

Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem opiera się na wynikach analiz pozwalających określić źródła zagrożenia, prawdopodobieństwo wystąpienia atmosfery wybuchowej oraz możliwe źródła zapłonu.

Do najważniejszych działań należą:

• identyfikacja palnych substancji i ich właściwości,
• analiza procesów, w których substancje te są wykorzystywane,
• identyfikacja miejsc możliwej emisji,
• klasyfikacja przestrzeni zagrożonych wybuchem,
• identyfikacja efektywnych źródeł zapłonu,
• ocena prawdopodobieństwa i możliwych skutków wybuchu,
• ocena skuteczności zabezpieczeń technicznych i organizacyjnych,
• dobór dodatkowych środków ograniczających ryzyko.

Wyniki klasyfikacji stref i oceny ryzyka mają bezpośredni wpływ na dobór urządzeń, instalacji, zabezpieczeń oraz procedur obowiązujących w zakładzie.

Dlaczego analizy ryzyka należy wykonać już podczas projektowania?

DZPW musi być gotowy przed udostępnieniem zagrożonego miejsca pracy, ale analizy stanowiące jego podstawę powinny powstawać znacznie wcześniej. Najlepszym momentem jest etap koncepcji i projektowania instalacji.

Wczesna analiza pozwala:

• wybrać bezpieczniejszą technologię i lokalizację urządzeń,
• ograniczyć rozmiar lub liczbę stref zagrożenia wybuchem,
• prawidłowo dobrać urządzenia do pracy w strefach EX,
• zaplanować wentylację, detekcję i systemy odciążania wybuchu,
• uwzględnić wymagania ochrony przeciwpożarowej, automatyki i bezpieczeństwa funkcjonalnego,
• ograniczyć koszty późniejszych zmian projektu.

Zmiana koncepcji bezpieczeństwa po wykonaniu instalacji może wymagać przebudowy, wymiany urządzeń albo zastosowania dodatkowych zabezpieczeń. Oznacza to znacznie większe koszty niż uwzględnienie wymagań na etapie projektowania.

Kiedy należy zaktualizować Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem?

DZPW powinien przedstawiać aktualny stan miejsca pracy. Należy go zweryfikować i w razie potrzeby zaktualizować po zmianach, które mogą wpływać na zagrożenie wybuchem lub skuteczność zastosowanych zabezpieczeń.

Aktualizacja może być konieczna po:

• zmianie stosowanych substancji lub ich parametrów,
• modyfikacji technologii albo warunków prowadzenia procesu,
• wymianie lub przestawieniu urządzeń,
• rozbudowie instalacji lub zmianie układu pomieszczeń,
• zmianie organizacji pracy,
• wprowadzeniu nowych źródeł zapłonu,
• zmianie systemów wentylacji, detekcji lub zabezpieczeń,
• wystąpieniu awarii, incydentu lub zdarzenia potencjalnie wypadkowego,
• uzyskaniu nowych informacji wpływających na wyniki oceny ryzyka.

Dokumentu nie należy traktować jako jednorazowego opracowania przygotowanego wyłącznie na potrzeby kontroli. Powinien być wykorzystywany przy zarządzaniu bezpieczeństwem i aktualizowany wraz ze zmianami zachodzącymi w zakładzie.

Kto odpowiada za przygotowanie DZPW?

Za bezpieczeństwo w miejscu pracy oraz zapewnienie opracowania DZPW odpowiada pracodawca. Nie musi on jednak przygotowywać dokumentacji samodzielnie. Może powierzyć wykonanie analiz i dokumentu osobom posiadającym odpowiednie doświadczenie oraz wiedzę techniczną.

Opracowanie DZPW wymaga kompetencji z wielu dziedzin, w tym:

• bezpieczeństwa procesowego,
• ochrony przeciwwybuchowej i przeciwpożarowej,
• technologii procesowej,
• elektryki i automatyki,
• mechaniki i budowy maszyn,
• wentylacji oraz systemów detekcji,
• przepisów, norm i wytycznych technicznych.

Prawidłowa koncepcja ochrony powinna uwzględniać nie tylko spełnienie minimalnych wymagań, lecz także niezawodność zastosowanych rozwiązań, możliwość ich utrzymania i serwisowania oraz uzasadnione koszty wdrożenia.

Dlaczego warto powierzyć DZPW niezależnym ekspertom?

Nieprawidłowo przeprowadzona analiza ryzyka może prowadzić do zastosowania niewystarczających zabezpieczeń i stworzyć realne zagrożenie dla zdrowia oraz życia pracowników. Z drugiej strony nadmiernie konserwatywne założenia mogą powodować nieuzasadnione koszty inwestycyjne i eksploatacyjne.

Doświadczony, niezależny zespół może:

• obiektywnie ocenić przyjęte rozwiązania,
• wykorzystać doświadczenie z podobnych instalacji,
• połączyć wiedzę z różnych obszarów inżynierii,
• zaproponować rozwiązania odpowiadające rzeczywistemu poziomowi ryzyka,
• ograniczyć ryzyko kontroli własnej pracy przez osoby projektujące instalację,
• pomóc dobrać zabezpieczenia skuteczne technicznie i racjonalne ekonomicznie.

EKO-KONSULT oferuje kompleksowe opracowanie Dokumentu Zabezpieczenia Przed Wybuchem, obejmujące analizę zagrożeń, klasyfikację stref, ocenę ryzyka i rekomendacje dotyczące wymaganych zabezpieczeń.

Jeżeli nie masz pewności, czy w Twoim zakładzie należy opracować lub zaktualizować DZPW, skontaktuj się z ekspertami EKO-KONSULT. Pomożemy zweryfikować obowiązki i przygotować dokumentację dopasowaną do rzeczywistych warunków obiektu.

Autor: Grzegorz Orlikowski

Artykuł w wersji PDF