Jak przygotować firmę na cyberatak? Od cyberbezpieczeństwa do odporności operacyjnej

W obliczu rosnących zagrożeń w obszarze automatyki przemysłowej odpowiednie przygotowanie firmy na cyberatak staje się kluczowym elementem zapewnienia ciągłości działania każdego zakładu. Do czasu wybuchu wojny w Ukrainie w 2022 roku wielu specjalistów traktowało ryzyko ataków na systemy OT (Operational Technology), czyli systemy sterowania instalacjami przemysłowymi, z pewnym dystansem. Sytuacja się jednak zmieniła i Polska znalazła się w obszarze działań wojny hybrydowej, gdzie coraz częściej pojawiają się próby naruszenia bezpieczeństwa systemów infrastruktury krytycznej. W tej rzeczywistości samo „cyberbezpieczeństwo” to za mało – czas zacząć budować rzeczywistą odporność operacyjną (resilience).

W EKO-KONSULT, jako eksperci w kwestiach bezpieczeństwa procesowego, stale śledzimy najnowsze technologie w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. Wybraliśmy się w ostatnim czasie na konferencję INFRA SEC FORUM 2026. Łącząc nasze wieloletnie doświadczenie z pozyskaną wiedzą branżową, przygotowaliśmy dla Państwa zestaw praktycznych informacji odpowiadających na pytanie, jak przygotować firmę na cyberatak oraz jak skutecznie wdrożyć procedury ochronne w zakładzie przemysłowym.

Jakie jest najczęstsze źródło cyberataku w firmie lub organizacji?

Zacznijmy od świadomości źródła zagrożeń. W wielu przypadkach cyberataków decydujący jest czynnik ludzki, a grupy hakerskie bardzo często wykorzystują błędy użytkowników lub administratorów. Przykładem są pozostawione konta dla zewnętrznych wykonawców albo nieusunięty zdalny dostęp utworzony podczas uruchamiania systemu. Takie luki są dla atakujących znacznie łatwiejsze do wykorzystania niż skomplikowane techniczne łamanie zabezpieczeń.

Do najczęstszych „otwartych furtek” w systemach automatyki przemysłowej OT należą:

• Pozostawione konta dostępowe dla zewnętrznych wykonawców po zakończeniu prac montażowych lub serwisowych.
• Nieaktywne formalnie, ale wciąż aktywne technicznie zdalne dostępy utworzone na potrzeby wdrażania systemów.
• Brak regularnej higieny haseł oraz brak nadzoru nad uprawnieniami w warstwie sterowników i automatyki.

Kluczem do sukcesu jest budowanie ciągłej kultury bezpieczeństwa, w której każdy automatyk i operator ma świadomość, że jego działania na poziomie sterownika PLC mają bezpośrednie przełożenie na stabilność operacyjną. Podobne wymogi proceduralne i podejście do zarządzania ryzykiem stosuje się na co dzień w obszarze ochrony technicznej – jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o standardach bezpieczeństwa, sprawdź artykuł: Bezpieczeństwo instalacji wodorowych.

Jak budować odporność operacyjną i zapewnić ochronę firmy przed cyberatakiem?

Tradycyjne podejście do ochrony skupiało się wyłącznie na budowaniu wysokich murów i barier sieciowych. Jednak doświadczenie uczy, że każdy mur można sforsować, a wektor ataku często pozostaje nieznany aż do momentu wystąpienia zdarzenia. Dlatego w nowoczesnych strategiach przesuwamy akcent z pytania „Jak się bronić przed cyberatakiem?” na pytania: „Czy nasza organizacja przetrwa poważny incydent i będzie w stanie funkcjonować dzień po ataku?” oraz „Jak zbudować procesy tworzące taką odporność operacyjną?”.

Ochrona firmy przed cyberatakiem i budowanie odporności to nie tylko technologia – jest to przemyślany proces zarządczy, który obejmuje:

• Precyzyjną analizę wpływu ewentualnej przerwy w działalności na krytyczne procesy technologiczne.
• Opracowanie realnych, a nie tylko „papierowych” scenariuszów awaryjnych (uwzględniających utratę zasilania, łączności czy sterowania).
• Regularnie testowane w praktyce procedury odtworzeniowe i plany ciągłości działania.

Jak ustalić priorytetyzację zasobów w procesie przygotowania firmy na cyberatak?

W dużych instalacjach przemysłowych liczba urządzeń końcowych i sterowników może sięgać setek. Nie wszystkie elementy wymagają identycznego poziomu zabezpieczeń, dlatego w pierwszej kolejności należy wskazać te najbardziej wrażliwe. Kompleksowe przygotowanie firmy na cyberatak opiera się na priorytetyzacji infrastruktury i właściwej ocenie ryzyk.

Skuteczna ochrona firmy przed cyberatakiem w przemyśle składa się z następujących kroków:

1. Precyzyjna identyfikacja elementów krytycznych dla utrzymania ciągłości ciągów technologicznych.
2. Szczegółowa ocena ryzyka dla każdego węzła i systemu sterowania.
3. Koncentracja dostępnych zasobów technicznych i finansowych na zabezpieczeniu „serca” systemu.

Należy pamiętać o silnych zależnościach między zasobami energetycznymi – woda, energia elektryczna oraz gaz tworzą powiązany ekosystem. Incydent w jednym z tych obszarów może wywołać niebezpieczny efekt domina. Właściwa ocena ryzyka technicznego i procesowego jest niezbędna w każdym zakładzie przemysłowym. Więcej o zarządzaniu ryzykiem procesowym dowiesz się w materiale: Bezpieczeństwo procesowe – co, gdzie i kiedy?.

Kto w strukturze firmy powinien odpowiadać za cyberbezpieczeństwo – IT czy OT?

Wdrażanie przepisów takich jak ustawa o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (KSC) wymusza na organizacjach precyzyjny podział kompetencji. Często na tym tle dochodzi do konfliktów na linii IT (informatyka biurowa) a OT (automatyka przemysłowa).

Nasze stanowisko jest jasne: Większą rolę w zabezpieczaniu instalacji przemysłowych muszą odgrywać automatycy, ponieważ to oni najlepiej znają dynamikę procesów technologicznych. Specjalista IT może zablokować podejrzany ruch sieciowy, ale tylko automatyk wie, czy takie odcięcie nie doprowadzi do gwałtownego zatrzymania turbiny, uszkodzenia aparatury lub rozszczelnienia instalacji.

Jaka jest odpowiedzialność kadry zarządzającej za cyberbezpieczeństwo?

Czasy, w których kwestie bezpieczeństwa sieciowego były traktowane wyłącznie jako „problem działu IT”, bezpowrotnie minęły. Nowe regulacje unijne oraz krajowe wprowadzają osobistą odpowiedzialność karną i finansową członkowski zarządu za zaniedbania w obszarze odporności podmiotów kluczowych.

Organizacje zaliczane do infrastruktury krytycznej są zobowiązane do:

• Regularnego aktualizowania kompleksowej analizy ryzyka.
• Opracowywania i praktycznego testowania planów ciągłości działania.
• Składania corocznych oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Prawidłowa ochrona firmy przed cyberatakiem staje się zatem kluczowym elementem ładu korporacyjnego i zarządzania strategicznego. Jeśli chcesz sprawdzić, na jakim etapie budowania odporności znajduje się Twój zakład, eksperci EKO-KONSULT mogą przeprowadzić profesjonalny audyt oraz przygotować dedykowane szkolenia dla kadr inżynierskich w ramach naszej Akademii Bezpieczeństwa.

Jak w praktyce rozpocząć przygotowanie firmy na cyberatak w przemyśle?

Jeśli zarządzasz infrastrukturą krytyczną lub dużym zakładem przemysłowym, warto zadać swojemu zespołowi cztery kluczowe pytania strategiczne:

1. Czy wiemy, które procesy są absolutnie krytyczne dla przetrwania firmy przez pierwsze 24 godziny po wystąpieniu ataku?
2. Jaki jest rzeczywisty, dopuszczalny czas (RTO), w którym musimy odtworzyć sterowanie procesem, by uniknąć katastrofy?
3. Kiedy ostatni raz przeprowadziliśmy pełny scenariusz awaryjny „na żywo”, a nie jedynie w formie weryfikacji dokumentacji?
4. Czy uwzględniliśmy w analizie ryzyka zależności od naszych dostawców i podwykonawców w ramach łańcucha dostaw?

Niezależnie od odpowiedzi, proaktywne przygotowanie firmy na cyberatak to najlepsza inwestycja w stabilność i ciągłość operacyjną. Zapraszamy do współpracy przedsiębiorstwa z branży przemysłowej i energetycznej, które chcą skutecznie zminimalizować ryzyko incydentów. Możemy przeprowadzić Państwa przez pełen proces zapobiegania i budowania odporności na cyberataki. 

Weź udział w cyklu szkoleń z cyberbezpieczeństwa OT

W odpowiedzi na rosnące zagrożenia cybernetyczne oraz nowe wymagania regulacyjne organizujemy cykl 4 praktycznych szkoleń online poświęconych cyberbezpieczeństwu środowisk OT i systemów przemysłowych. Szkolenia odbędą się w dniach 16, 17, 23 i 24 czerwca 2026 r.

Program obejmuje m.in.:

• fundamenty bezpieczeństwa OT i identyfikację ryzyk,
• architekturę zabezpieczeń i ochronę systemów przemysłowych,
• reagowanie na incydenty OT,
• regulacje, audyty oraz zarządzanie bezpieczeństwem OT zgodnie z wymaganiami m.in. IEC 62443 i NIS2.

Szkolenia skierowane są do automatyków, działów utrzymania ruchu, specjalistów OT/ICS, IT, cyberbezpieczeństwa oraz kadry technicznej i menedżerskiej odpowiedzialnej za bezpieczeństwo procesów przemysłowych. Bliższe informacje na temat cyklu szkoleń Cyberbezpieczeństwo OT w praktyce znajdziesz na stronie Akademii Bezpieczeństwa.

Autorzy:

Rafał Frączek | Prezes Zarządu

Od ponad 25 lat zajmuje się technicznymi aspektami bezpieczeństwa w przemyśle. Prowadził i nadzorował liczne projekty doradcze i analizy ryzyka dla dużych inwestycji i zakładów przemysłowych. Jako certyfikowany specjalista bezpieczeństwa funkcjonalnego (EXIDA-CFSP) łączy wiedzę inżynierską z praktyką terenową.

Grzegorz Kulczykowski | Koordynator Szkoleń

Specjalista komunikacji ryzyka, zajmuje się bezpieczeństwem od 2010 roku, wieloletni redaktor Magazynu Ex – periodyku poświęconego bezpieczeństwu przeciwwybuchowemu, koordynator szkoleń ASE, ukończył z wyróżnieniem studia podyplomowe na Politechnice Łódzkiej Bezpieczeństwo Procesów Przemysłowych, autor licznych artykułów z zakresu bezpieczeństwa.